Melacak Jejak Rusa Sambar Formosan

:::

2017 / Desember

Artikel‧Ivan Chen Gambar‧Yen Shih-ching


想像如果山上沒有動物,就算景色再秀麗,這座山等於就沒了靈魂。水鹿是台灣高山上最大型的草食獸,曾經因棲地破壞與濫捕,一度瀕臨滅絕。近年來由於保育有成,數量正不斷增加當中,但由於沒有天敵,隨之而來的問題也逐漸浮現。水鹿的出現,把人跟環境,尤其是高山環境緊密連結在一起,也是值得讓我們省思的指標性物種。


Bayangkan sebuah gunung tanpa satwa di dalamnya, seindah apapun pemandangan yang disajikan tetap terasa gersang tak berjiwa. Rusa Sambar Formosan adalah herbivor terbesar yang hidup di pegunungan tinggi Taiwan, sempat terancam punah karena diburu secara besar-besaran dan kerusakan habitat lingkungan. Keberhasilan upaya konservasi beberapa tahun terakhir ini mampu kembali menghidupkan spesies ini, ketika tidak adanya musuh alami namun secara bertahap muncul tantangan baru lainnya. Eksistensi Rusa Sambar, mengaitkan kehidupan manusia dengan lingkungan di kawasan pegunungan, sehingga patut mendapatkan kepedulian dari manusia.

 

Profesor Wang Ying dari Jurusan Ilmu dan Teknologi Hayati, Universitas Normal Taiwan (National Taiwan Normal University – NTNU) sejak kecil senang memanjat gunung. Yen Shih-ching adalah seorang anggota peneliti lulusan jurusan Ilmu dan Teknologi Peternakan Universitas Nasional Taiwan (National Taiwan University - NTU) yang langsung terpanah hatinya saat berhadapan dengan melihat hewan jenis besar. Salah seorang di antaranya berkecimpung dalam penelitian hewan liar selama puluhan tahun, sedangkan satunya lagi peneliti pasca-doktoral. Dalam upaya proses penelitian Rusa Sambar, mereka menghadapi kesulitan serta hal-hal yang mengharukan, membuat mereka semakin tergerak untuk bersama-sama memikul tanggung jawab berat dalam menjalankan konservasi. 

 

Undang-undang Konservasi Margasatwa

Awal tahun 80-an perekonomian Taiwan mulai berkembang, dengan kemampuan yang terus bertambah turut meningkatkan sikap kepedulian terhadap konservasi margasatwa. “Pendirian Taman Nasional Kenting pada tahun 1984 menjadi sebuah patokan, akhirnya kami secara resmi memiliki tempat dan institut untuk melakukan konservasi satwa liar di Taiwan”, demikian Wang Ying mengambarkan situasi awal konservasi margasatwa Taiwan. Selain itu, Wang Ying pada tahun 1989 turut andil dalam penyusunan rancangan “Undang-undang Konservasi Margasatwa”, dimana saat itu bertepatan dengan pembahasan Konvensi Keanekaragaman Hayati (sebuah perjanjian yang ditandatangani Konferensi Perserikatan Bangsa-Bangsa tentang Lingkungan dan Pembangunan – UNCED di Rio de Jenairo pada tahun 1992). Masyarakat internasional mulai menaruh minat lebih besar akan sumber kehidupan satwa liar dan masyarakat lokal terutama pada kecerdasan masyarakat tradisional dan hak kepentingan suku aborigin.

Setelah “Undang-undang Konservasi Margasatwa” diberlakukan, maka mulai membahas jenis satwa yang menghadapi ancaman punah dan  perlu diperhatikan. Sedangkan di Taiwan sendiri herbivora terbesar adalah Formosa Sambar yang pada waktu itu jumlahnya sangat sedikit, sehingga menarik perhatian Wang Ying selaku peneliti satwa liar pada waktu itu.

 

Rusa Sambar Liar Terancam Punah

Pada awalnya budidaya pengembangbiakan mengharapkan agar mendapat spesies liar dalam penangkaran mereka. Adanya kebutuhan ini membuat banyak penduduk suku aborigin berburu Rusa Sambar untuk dijual pada peternakan. Wang Ying membeberkan,“Pada waktu itu nilai satu ekor Rusa Sambar besar sama dengan gaji setahun yang didapat oleh mayoritas orang. ”Pemburuan satwa secara besar-besaran merusak habitat dan menyebabkan populasi Sambar menyusut drastis.

Pada tahun 1986-1987 saat Wang Ying memimpin tim peneliti, dengan menggunakan sumber data survei satwa liar nasional menemukan toko yang menjual daging Sambar sangatlah sedikit. Apalagi di tahun 1989-1990 peternakan Rusa Sambar terserang wabah Tuberkulosis (TBC), sehingga Sambar liar yang sudah langka menjadi semakin parah. Wang Ying mendeskripsikan, “Saat itu populasi Rusa Muntjac dalam hitungan puluhan ribu sementara Rusa Sambar hanya ratusan saja. Ketika kawanan satwa ini menyusut, untuk memulihkannya merupakan tugas yang sangat tidak mudah.’

 

Tonggak Penelitian Jejak Rusa Sambar

Yen Shih-ching mengenang saat pertama kali menangkap Rusa Sambar. “Pertama kali menangkap Rusa Sambar, semuanya terasa aneh. Namun ada 2 orang penduduk suku aborigin yang memandunya”, kata Yen Shih-ching. Waktu itu naik ke atas gunung dengan memanggul jaring seberat 20 kg. Hari pertama turun hujan, salah seorang penduduk suku aborigin mengeluh pada Yen Shih-ching, “Kenapa jaring yang dipanggulnya semakin lama semakin berat?” Ternyata jaring semakin berat karena menyerap air hujan, lelah berjalan sambil memanggul perlengkapan yang basah. Setelah berjalan selama 2 hari akhirnya tiba di puncak bagian barat Gunung Panshi, lanjut dengan mendirikan kemah di sebuah sebuah lembah kecil bernama “Kolam Seruan”. Setelah memasang jaring perangkap, lalu semua laki-laki diharuskan mengencingi tempat tersebut, karena ternyata air seni manusia dapat dijadikan sebagai umpan untuk menangkap Rusa Sambar.

Pada siang hari mereka mempraktikkan cara mengarahkan Rusa Sambar ke dalam perangkap yang berjarak sekitar 20 meter dari kemah. Setelah semua sudah disiapkan, cukup menantikan Rusa Sambar masuk ke perangkap. Meskipun saat itu musim panas, namun udara di pegunungan cukup dingin. Tiba-tiba terdengar suara berisik dari luar, “Cepat siapkan pelengkap bius!”Yen Shih-ching bersama dengan satu orang lainnya menyerang dari arah yang berlawanan, sambil berteriak mereka menyalakan lampu, sehingga sang Rusa Sambar terkejut dan saat membalikkan badan berniat untuk kabur namun akhirnya terperangkap.

Setelah terperangkap, ada yang menahan jaring dan dokter hewan menyuntikkan obat bius. Selang 10 menit, obat  bius bereaksi dan jaring baru dibuka. Beberapa pria dari tim mulai mengikat kaki depan dan belakang, mengamankan bagian kepala dan tubuh lainnya, kemudian menyarungi ujung tanduk rusa dengan bola tenis agar tidak melukai orang. Barulah dilanjutkan dengan menimbang berat Rusa Sambar, memeriksa darah, parasit pada bagian luar tubuh rusa, mengukur tinggi, panjang, lingkaran tubuh dan memasang alat pendeteksi di lehernya serta lainnya. Usai pengambilan data, dokter menyuntik obat penawar bius dan melepaskan kembali Rusa Sambar. Itu dilakukan pada tanggal 15 Juli 2009 saat pertama kali tim peneliti Wang Ying dan Yen Shih-ching berhasil menangkap dan memasang alat pendeteksi pada Rusa Sambar, ini merupakan tonggak sejarah penelitian Rusa Sambar Formosa.

 

Ragam Situasi Penelitian di Atas Gunung

Tentu saja tidak semua penelitian yang dilakukan berjalan lancar, dimana  suatu malam tiba-tiba hujan lebat. Kebetulan kemah yang dipasang berada di lembah antara dua gunung, berada di samping perangkap. Saat Yen Shih-ching terbangun ingin minum air, ia merasa heran mengapa tanahnya lembek, segera ia melihat keluar, ternyata sandal, gelas logam, wajan semuanya mengapung. Langsung ia membangunkan yang lain untuk memindahkan semua peralatan dan perlengkapan ke tempat yang lebih tinggi sambil berpikir bahwa keadaan sekarang sudah aman. Namun dua jam setelah kembali tidur, banjir semakin tinggi, sepanjang malam itu mereka beberapa kali memindahkan barang-barang. Di luar kemah hujan lebat, di dalam kemah hujan gerimis, sampai mereka harus memakai jas hujan, sekujur tubuh basah, sementara itu di luar sana sekelompok Rusa Sambar melihat mereka seolah-olah menyaksikan pertunjukkan menarik,  sekelompok manusia memindah-mindahkan barang, melewati malam yang tak terlupakan.

Selain kejadian tidak menyenangkan, ada juga kejadian-kejadian menarik. Karena setiap ekor Rusa Sambar memiliki sifat yang berbeda, untuk memudahkan panggilan maka tim peneliti juga memberikan mereka nama, seperti Yen Shih-ching memanggil “Si Kakak Penasaran”pada seekor Rusa Sambar jantan yang sama sekali tidak takut dengan manusia. Selama masa penelitian ia selalu mondar-mandir di sekitar kemah, meskipun sudah terjerat perangkap dan dikalungkan alat deteksi, keesokan hari ia kembali datang ke kemah melihat apa yang dikerjakan para peneliti; yang lainnya disebut “Si Pintar”, ia tiap kali masuk ke perangkap untuk makan makanan lezat, tapi begitu ada tanda-tanda dari kemah ia segera lari keluar. Selang tidak terlalu lama ia masuk lagi, hal ini terjadi berkali-kali sampai para peneliti kewalahan. Akhirnya tanduk “Si Pintar” tersangkut di jaring perangkap, ia lari menghilang sambil menyeretnya. Sekalipun telah dicari oleh seluruh anggota tim, tetap saja tidak berhasil menemukannya, namun Si Pintar muncul kembali di keesokan harinya.

 

Kekhawatiran Lingkungan
Muncul Secara Bertahap

Keberhasilan upaya konservasi dalam beberapa tahun terakhir telah menyebabkan pertumbuhan eksponensial pada populasi Rusa Sambar, dalam situasi tanpa ada musuh alami, berangsur-angsur muncul dampak negatif terhadap hutan. Terlebih pada hutan kayu konifer wilayah hutan pegunungan tinggi, pohon kayu yang mati dalam skala besar kebanyakan terjadi di hutan cemara atau hutam hemlock, bahkan di hutan Taman Nasional Yushan mengalami kerusakan parah.

Berdasarkan tim peneliti yang dipimpin oleh Wakil Profesor Institut Konservasi Margasatwa, Universitas Sains dan Teknologi Pingtung, Weng Guo-jing,  bukti penelitian saat ini memperlihatkan,  kandungan  parasit  dalam kotoran Rusa Sambar di  wilayah gunung Yu Shan   lebih tinggi dibandingkan dengan di wilayah lain;  Setelah mengukur kandungan  tanin kental pada kulit pohon dan bambu yang merupakan makanan utama yang diasup Rusa Sambar pada tiap wilayah didapati bahwa kandungan tanin yang berbeda pada kulit pohon yang berbeda, namun substansi ini tidak terdeteksi pada bambu, kandungan tanin ini dapat membantu membunuh parasit pada saluran pencernaan. Dan manfaat obat ini mungkin menjelaskan mengapa Rusa Sambar mengasupnya. Penelitian tengah berlangsung, setelah ada hasil penelitian baru dapat mengkonfirmasikan apakah hipotesis“Pengobatan sendiri” dapat berlaku.

Selain  hasil penelitian yang menimbulkan kekhawatiran,    juga ada hasil penelitian yang memberikan kabar baik,  Ketua Divisi Penelitian dan Konservasi, Taman Nasional Taroko, Sun Li-jhu mengemukakan, alasan penelitian Rusa Sambar adalah untuk lebih mengetahui informasi tentang ekosistem Rusa Sambar dalam Taman Nasional Taroko. Setelah 4 tahun melakukan pemantauan integrasi lintas wilayah dengan mengambil sampel lebih dari 1.000 ekor rusa, dari sini dapat disimpulkan dipengaruhi gletser dan garis salju pada 100.000 tahun lalu sehingga Rusa Sambar Taiwan terbagi menjadi 2 kelompok besar yaitu ”Taroko Shei-Pa”dan “Pegunungan Central”, ini merupakan penemuan baru penting yang juga membuat masyarakat Taiwan lebih memahami habitat Rusa Sambar.

 

Keseimbangan Ekologi,
Ekonomi dan Konservasi

Mengenai kata “Konservasi”, Wang Ying mengemukan, “30 tahun lebih yang lalu kita menerjemahkan  Conservation  menjadi konservasi bukan pelestarian, karena  Amerika Serikat pada waktu itu juga sempat mengalami masalah hewan yang nyaris punah, maka mereka mulai melakukan tindakan melestarikan yang disebut  Preserve,   hingga hewan tersebut mulai bertambah banyak, baru kemudian diganti menjadi  Conserve.” Wang merasa bahwa istilah “Konservasi” yang paling baik digunakan untuk mengambarkan pengelolaan populasi hewan setelah hewan tersebut dilindungi, mendapatkan kembali kemampuan bereproduksi dengan sukses. Setelah populasi hewan tersebut pulih kembali, maka dapat dimanfaatkan secara ekonomi. Yen Shih-ching  mengunakan Rusa Sika Jepang sebagai contoh, sekitar seratus tahun lalu Rusa Sika Jepang terancam punah karena banyak diburu. Setelah populasinya sangat sedikit, maka diberlakukan larangan memburu, namun tidak lama setelah larangan berburu, musuh alami Rusa Sika yaitu Serigala Jepang juga terancam punah karena diburu secara berlebihan. Selanjutnya populasi Rusa Sika berkembang cepat sehingga kembali diizinkan berburu, saat ini dalam setahun ada sekitar 80 ribu Rusa Sika yang diburu di Hokkaido namun jumlah habitat ini masih juga terlalu banyak, mengakibatkan kerugian besar bagi industri pertanian dan perhutanan.   

Situasi Rusa Sambar di Taiwan saat ini menyerupai Rusa Sika di Jepang setengah abad yang lalu. Wang Ying beranggapan seiring dengan peningkatan spesies hewan, berkat  konservasi di satu sisi, dapat membuka jalan bagi ekowisata yang memungkinkan masyarakat mendekatkan diri, menyaksikan, menanamkan penghormatan terhadap habitat hewan tersebut  dan meningkatkan kesadaran masyarakat akan konservasi ekologis pada umumnya. Di sisi lain pada wilayah tertentu membuka kesempatan bagi penduduk suku aborigin setempat untuk berburu, ini dapat mempertahankan jumlah Rusa Sambar yang cukup dan mengurangi resiko kerusakan lingkungan, ini juga akan membantu melestarikan ritual berburu tradisional penduduk suku aborigin serta teknik berburu leluhur yang dihormati, agar Rusa Sambar menjadi jembatan penghubung antara ekologi, ekonomi dan konservasi.  

Artikel yang berkaitan

近期文章

ไทย Tiếng Việt

การปรากฏตัว ของกวางป่า

บทความ‧เฉินเลี่ยงจวิน รูปภาพ‧สำนักงานบริหารอุทยานแห่งชาติไถเจียง คำแปล‧กฤษณัย ไสยประภาสน์

想像如果山上沒有動物,就算景色再秀麗,這座山等於就沒了靈魂。水鹿是台灣高山上最大型的草食獸,曾經因棲地破壞與濫捕,一度瀕臨滅絕。近年來由於保育有成,數量正不斷增加當中,但由於沒有天敵,隨之而來的問題也逐漸浮現。水鹿的出現,把人跟環境,尤其是高山環境緊密連結在一起,也是值得讓我們省思的指標性物種。


ลองคิดดูว่า หากบนภูเขาไม่มีสัตว์ แม้ว่าทิวทัศน์จะงดงามแค่ไหน ก็เหมือนเป็นภูเขาที่ไร้ซึ่งจิตวิญญาณ กวางป่าไต้หวัน
(The Formosan sambar deer ) ถือเป็นสัตว์กินพืชขนาดใหญ่ที่สุดบนภูเขาสูงของไต้หวัน เคยเกือบสูญพันธุ์เพราะถูกบุกรุกพื้นที่ป่าซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยและถูกล่า แต่ช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ความสำเร็จจากการอนุรักษ์ฟื้นฟูส่งผลทำให้จำนวนกวางป่าเพิ่มขึ้น แต่การที่ไม่มีศัตรูทางธรรมชาติส่งผลให้เกิดปัญหาตามมา การปรากฏตัวของกวางป่าทำให้มนุษย์กับธรรมชาติโดยเฉพาะบนภูเขาสูงมีความเชื่อมโยงใกล้ชิดกัน และเป็นเครื่องหมายที่ทำให้พวกเรานึกถึงคุณค่าของการอนุรักษ์พันธุ์สัตว์เหล่านี้

ศาสตราจารย์หวังอิ่ง (王穎) แห่งคณะวิทยาศาสตร์สิ่งมีชีวิต มหาวิทยาลัยครูแห่งชาติไต้หวัน (National Taiwan Normal University) ผู้มีความสนใจเรื่องราวเกี่ยวกับสัตว์มาตั้งแต่เด็กๆ เช่นเดียวกับความชื่นชอบในการปีนเขา และคุณเหยียนซื่อชิง (顏士清) นักศึกษาปริญญาเอก คณะสัตวศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยแห่งชาติไต้หวัน (National Taiwan University) ผู้ที่ทุ่มเทพลังกายพลังใจให้กับสัตว์ขนาดใหญ่ ท่านแรกเป็นผู้เชี่ยวชาญสัตว์ป่าที่มีชื่อเสียง ซึ่งใช้เวลาในการศึกษาวิจัยมานานกว่า 10 ปี  อีกท่านคือนักวิจัยรุ่นใหม่ที่ผ่านความรู้สึกทุกข์และสุขในกระบวนการค้นคว้าวิจัยเกี่ยวกับกวางป่า และยังมีภาระความรับผิดชอบที่ยิ่งใหญ่เกี่ยวกับการอนุรักษ์ขยายพันธุ์

 

จุดกำเนิดของพระราชบัญญัติการอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่า

ช่วงต้นทศวรรษที่ 80 สภาพเศรษฐกิจไต้หวันเริ่มต้นการพัฒนา ทำให้ค่อยๆ มีศักยภาพในการให้ความสนใจในการอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่ามากขึ้น คุณหวังอิ่งอธิบายถึงช่วงเริ่มต้นการอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่าในไต้หวันว่า การถือกำเนิดของอุทยานแห่งชาติเขิ่นติงในปีค.ศ.1984 ทำให้เกิดเป็นมาตรฐานขึ้นมา และส่งผลให้พวกเรามีองค์กรและสถานที่สำหรับทำการอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่าในไต้หวันอย่างเป็นทางการ นอกจากนี้ คุณหวังอิ่งยังเคยเข้าร่วมการร่างกฎหมายว่าด้วยการอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่า ในปีค.ศ.1989 ด้วย ช่วงเวลานั้นถือเป็นช่วงที่ทั่วโลกกำลังถกเถียงเกี่ยวกับอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางธรรมชาติกันอย่างกว้างขวาง และนานาชาติก็ค่อยๆ ให้ความสำคัญเกี่ยวกับทรัพยากรสัตว์ป่ามากขึ้น รวมถึงมีความกังวลเกี่ยวกับที่อยู่อาศัยของประชากร โดยเฉพาะสิทธิประโยชน์ของชนพื้นเมืองกับภูมิปัญญาแบบดั้งเดิม

หลังจากกฎหมายว่าด้วยการอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ป่ามีผลบังคับใช้แล้ว ก็เริ่มมีการหารือเกี่ยวกับสัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์ ขณะนั้นสัตว์ที่ถูกจับตามองมากที่สุดได้แก่กวางป่า ซึ่งเป็นสัตว์กินพืชขนาดใหญ่ที่สุดในไต้หวันและมีจำนวนลดลงไปมาก จึงดึงดูดให้คุณหวังอิ่งผู้เป็นนักวิจัยเกี่ยวกับสัตว์ป่า เริ่มหันมาให้ความสนใจ

 

กวางป่ามีความเสี่ยงใกล้สูญพันธุ์

ในช่วงแรกผู้ประกอบการฟาร์มปศุสัตว์คาดหวังว่าจะสามารถขยายพันธุ์สัตว์ป่าให้มีจำนวนเพียงพอเพื่อป้อนเข้าสู่ตลาด จึงทำให้มีชนพื้นเมืองจับกวางป่าไปขายให้กับฟาร์มเลี้ยงกวาง คุณหวังอิ่งกล่าวว่า ในตอนนั้นกวางป่าขนาดใหญ่ 1 ตัว อาจมีค่าเท่ากับเงินเดือนจำนวน 1 ปีของหลายๆ คนเลยทีเดียว ซึ่งการล่าสัตว์แบบเกินขอบเขตได้ทำลายสิ่งแวดล้อมและทำให้จำนวนกวางป่าลดลงไปอย่างรวดเร็ว

นอกจากนี้ ในช่วงปีค.ศ.1986-1987 กลุ่มวิจัยของคุณหวังอิ่งได้ทำการสำรวจข้อมูลการใช้ทรัพยากรสัตว์ป่าทั่วไต้หวันพบว่า ในร้านขายอาหารป่ามีการขายเนื้อกวางป่าในปริมาณไม่มากนัก ประกอบกับในปีค.ศ.1989-1990 เกิดการแพร่ระบาดของเชื้อวัณโรคในฟาร์มเลี้ยงกวาง ยิ่งทำให้กวางป่าที่อาศัยอยู่ตามธรรมชาติซึ่งมีจำนวนน้อยอยู่แล้ว ตกอยู่ในภาวะย่ำแย่ เมื่อพูดถึงสถานการณ์ตอนนั้นคุณหวังอิ่งกล่าวว่า จำนวนเลียงผาอาจนับได้เป็นหลักหมื่น แต่จำนวนกวางป่ามีเพียงหลักร้อยเท่านั้น เมื่อแต่ละสายพันธุ์มีจำนวนเหลือน้อยมาก จึงไม่ใช่เรื่องง่ายๆ ที่จะฟื้นฟูให้กลับคืนมาใหม่

 

ก้าวสำคัญของการติดตามวิจัยกวางป่า

คุณเหยียนซื่อชิงนึกย้อนไปถึงสถานการณ์ของการจับกวางครั้งแรก เขากล่าวว่า การจับกวางครั้งแรก ทุกอย่างดูแปลกใหม่ไปหมด แต่ยังดีที่ได้ชนพื้นเมืองสองคนมาให้คำแนะนำ ตอนนั้นแบกตาข่ายที่มีน้ำหนักเกือบ 20 กิโลกรัม ขึ้นไปบนเขา วันแรกก็มีฝนตกลงมา รู้สึกว่าตาข่ายที่แบกอยู่หนักขึ้นเรื่อยๆ หนึ่งในชนพื้นเมืองที่ไปด้วยกันบ่นกับคุณเหยียนซื่อชิงว่า เดิมทีตาข่ายก็หนักอยู่แล้ว ยิ่งมาเจอกับน้ำฝนยิ่งหนักขึ้นไปอีก ถือเป็นการบั่นทอนพละกำลังในการเดินมาก เมื่อเดินมาแล้วถึงสองวัน ก็มาถึงยอดเขาผันสือฝั่งตะวันตก (western peak of Mt. Panshi) และตั้งแคมป์ตรงจุดใกล้กับบึงอัศเจรีย์ (Exclamation Pond) เป็นหุบเขาเล็กๆ ที่มีลักษณะเป็นรูปตัวยู โดยหลังจากนำตาข่ายขึงรอบบริเวณดังกล่าวแล้ว ก็กำหนดไว้ว่า ผู้ชายทุกคนต้องมาปัสสาวะตรงนี้ เพราะกลิ่นปัสสาวะของมนุษย์จะดึงดูดให้กวางป่าเข้ามาหา

ตอนกลางวันจะเป็นช่วงเวลาฝึกซ้อม เมื่อเกิดสถานการณ์ที่กวางป่าเดินเข้ามากลางตาข่ายหรือปรากฏตัวใกล้ๆ กับตาข่าย ว่าเราจะแบ่งกันเคลื่อนย้ายหัวมุมตาข่ายเข้าไปข้างในกันอย่างไร จุดตั้งแคมป์อยู่ห่างจากตาข่ายประมาณ 20 เมตร หลังจากเตรียมพร้อมทุกอย่างแล้ว ก็รอให้กวางป่าเดินเข้ามาติดกับดัก แม้ว่าจะเป็นช่วงฤดูร้อน แต่อากาศบนภูเขาสูงยังคงหนาวเย็น ทันใดนั้นมีเสียงดังมาจากข้างนอกว่า รีบเตรียมอุปกรณ์ยิงยาสลบ คุณเหยียนซื่อชิงกับนักวิจัยอีกท่านวิ่งขึ้นจากสองฝั่ง ด้านหนึ่งก็ตะโกนเสียงดัง อีกด้านก็เปิดไฟ เพื่อให้กวางป่าหมุนตัวแล้ววิ่งกลับเข้าไปชนกับตาข่ายที่ขึงไว้

เมื่อนำตาข่ายมาคลุมแล้ว คนข้างๆ จะต้องมากดตาข่ายไว้อีกที จากนั้นสัตวแพทย์จะรีบมาวางยาสลบ รอหลังจากยาสลบออกฤทธิ์ประมาณ 10 นาที จึงจะเปิดตาข่ายออก ในเวลานี้กลุ่มชายหนุ่มร่างกำยำที่จับกวางจะรีบวิ่งกรูเข้ามา คนหนึ่งรับผิดชอบมัดขาหลัง คนหนึ่งรับผิดชอบมัดขาหน้า และอีกคนรับผิดชอบดูแลช่วงหัวไม่ให้ขยับเขยื้อน แล้วใช้ตาข่ายคลุมบริเวณเขา เพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้กวางได้รับบาดเจ็บ จากนั้นจะทำการชั่งน้ำหนัก สัตวแพทย์จะเจาะเลือดและเก็บตัวอย่างปรสิตที่อยู่ภายนอกร่างกาย วัดความสูงของไหล่ ความยาวของร่างกาย วัดรอบคอ และสวมปลอกคอดิจิทัล เป็นต้น หลังเสร็จสิ้นกระบวนการทั้งหมดแล้ว สัตวแพทย์จึงจะให้วัคซีนคลายยาสลบ และปล่อยมันกลับคืนสู่ธรรมชาติดังเดิม นั่นคือวันที่ 15 กรกฎาคม ค.ศ. 2009 เป็นครั้งแรกที่คุณหวังอิ่งและทีมวิจัยที่มีคุณเหยียนซื่อชิงเป็นหัวหน้าประสบความสำเร็จในการจับกวางป่าและสวมปลอกคอติดตาม ซึ่งถือเป็นก้าวสำคัญของการติดตามวิจัยกวางป่าในไต้หวัน

 

หลากหลายสถานการณ์วิจัยบนภูเขา

แน่นอนว่า การวิจัยไม่ได้ราบรื่นเสมอไปทุกครั้ง มีช่วงเย็นวันหนึ่งฝนตกหนักลงมาแบบฉับพลัน จุดที่ตั้งแคมป์เป็นบริเวณหุบเขาพอดี มีเนินเขาขนาบสองด้าน และมีการติดตั้งที่ดักจับกวางป่าอยู่ด้านข้าง คุณเหยียนซื่อชิงซึ่งหลับแล้วสักพัก ก็ตื่นขึ้นมาเพื่อดื่มน้ำ แต่กลับพบว่าฐานเต็นท์อ่อนยวบไปมา จึงรีบเปิดเต็นท์ออกมาดู แล้วพบว่าทั้งรองเท้าแตะ หม้อ แก้วน้ำ และสิ่งของต่างๆ นั้นลอยขึ้นมา เขารีบตะโกนบอกให้ทุกคนช่วยกันย้ายของขึ้นไปยังที่สูงกว่านี้ ซึ่งก็น่าจะไม่ปัญหาอะไรแล้ว แต่ที่ไหนได้ พอหลับไปอีกประมาณ 2 ชั่วโมง น้ำก็ท่วมขึ้นมาอีก ทำให้ตลอดทั้งคืนนั้นต้องวุ่นวายกับย้ายขนสิ่งของหนีน้ำหลายต่อหลายครั้ง สายฝนตกลงมาอย่างหนัก แม้ว่าเราจะสวมเสื้อกันฝนแล้ว ก็ยังชื้นแฉะไปทั่วร่างกาย นอกเต็นท์มีฝูงกวางจ้องมองพวกเราเหมือนกำลังดูละครที่คุณเหยียนซื่อชิงและสมาชิกในทีมขนย้ายสิ่งของไปมาตลอดทั้งคืน

นอกจากเหตุการณ์ดังกล่าวแล้ว ก็ยังมีบางเรื่องที่น่าสนใจเกิดขึ้นอีก เนื่องจากกวางป่าแต่ละตัวมีนิสัยแตกต่างกัน ดังนั้นเพื่อให้สะดวกต่อการเรียก ในทีมวิจัยจึงช่วยกันตั้งชื่อให้เจ้ากวางป่าเหล่านั้น ตัวอย่างเช่น คุณเหยียนซื่อชิงเรียกกวางตัวหนึ่งว่า เจ้าหนุ่มขี้สงสัย เนื่องจากมันเป็นกวางเพศผู้ตัวใหญ่ที่ไม่เคยกลัวคน ในช่วงเวลาที่ไปตั้งแคมป์ทำการวิจัยมันมักจะเทียวไปเทียวมาอยู่แถวนั้น แม้ว่าเคยถูกจับมาใส่ปลอกคอติดตามแล้ว วันต่อมามันก็จะกลับมาวนเวียนดูว่าสมาชิกในทีมวิจัยทำอะไรกันอยู่ ส่วนอีกตัวชื่อว่า เจ้าหนุ่มแสนรู้ มันจะเข้าไปในตาข่ายเพื่อกินของอร่อย เพียงมีลมพัดกลิ่นหญ้าจากที่แคมป์ลอยไป มันก็จะรีบวิ่งออกมาทันที และทำแบบนี้หลายต่อหลายครั้งจนทีมวิจัยเหนื่อยล้ากับการไล่จับมัน ต่อมา เจ้าหนุ่มแสนรู้ถูกตาข่ายพันเข้าที่เขา มันจึงวิ่งหนีหายไปพร้อมกับเอาตาข่ายติดตัวไปด้วย สมาชิกในทีมวิจัยจำเป็นต้องระดมกำลังออกค้นหา แต่ก็ไม่พบ ปรากฏว่าวันรุ่งขึ้นมันกลับโผล่ออกมาให้เห็นเอง

ความกังวลต่อสภาพแวดล้อมค่อยๆ ปรากฏขึ้น

ช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา การอนุรักษ์คุ้มครองกวางป่าประสบความสำเร็จ กวางป่าเริ่มมีจำนวนเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ หากแต่การไม่มีศัตรูตามธรรมชาติทำให้เกิดผลกระทบในทางลบต่อผืนป่า โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในพื้นที่ป่าสนบนภูเขาสูงที่พบว่ามีการตายของต้นไม้ขนาดใหญ่จำนวนมาก ซึ่งเกินกว่าครึ่งของเหตุการณ์ดังกล่าวเกิดในป่าสนจำพวกเฟอ (firs) หรือป่าสนจำพวกเฮมล็อก (hemlock) ซึ่งสถานการณ์จะรุนแรงเป็นพิเศษในเขตอุทยานแห่งชาติอวี้ซัน (Yu-Shan National Park)

ทีมวิจัยของรองศาสตราจารย์องกั๋วจิง (翁國精) แห่งสถาบันวิจัยคุ้มครองสัตว์ป่า มหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีผิงตง (National Pingtung University of Science and Technology) ระบุถึงหลักฐานงานวิจัยปัจจุบันว่า ในเขตพื้นที่ตัวอย่างบนภูเขาอวี้ซัน อุจจาระของกวางป่าที่ขับถ่ายออกมาจะปนเปื้อนปรสิตในปริมาณสูงกว่าพื้นที่อื่น และจากการตรวจสอบปริมาณส่วนประกอบของคอนเดนส์แทนนิน (condensed tannins) ในเปลือกไม้กับไผ่ที่กวางกินจากพื้นที่ต่างๆ พบว่ามีความแตกต่างกัน เช่น ในต้นไผ่ลูกศร (arrow bamboo) ไม่พบสารดังกล่าว โดยคอนเดนส์แทนนิน มีคุณสมบัติช่วยกำจัดปรสิตบางชนิดในระบบทางเดินอาหารได้ ดังนั้นด้วยเหตุผลด้านสุขภาพ จึงอาจทำให้พวกมันต้องแทะเปลือกไม้เป็นอาหาร อย่างไรก็ตาม ข้อสันนิษฐานนี้ยังอยู่ในขั้นตอนของการค้นคว้าวิจัย หลังผลการทดสอบออกมาแล้วจึงจะสามารถยืนยันได้ว่า สมมติฐานเกี่ยวกับกวางป่าสามารถรักษาอาการป่วยด้วยตนเอง เป็นจริงหรือไม่

นอกจากความกังวลในด้านลบแล้ว ยังมีผลการวิจัยที่ประสบความสำเร็จอย่างเป็นทางการ คุณซุนลี่จู (孫麗珠) หัวหน้าฝ่ายจัดการคุ้มครองสัตว์ป่า อุทยานแห่งชาติโทโรโกะ เปิดเผยว่า เริ่มแรกที่มีการวิจัยเกี่ยวกับกวางป่ามีเป้าหมายสำคัญคือ การเก็บข้อมูลเชิงนิเวศของกวางป่าในพื้นที่เพื่อสร้างความเข้าใจให้มากขึ้น หลังจากเกิดความร่วมมือเพื่อทำการวิจัยข้ามเขตพื้นที่เป็นเวลา 4 ปี และทำการสุ่มตัวอย่างอุจจาระของกวางป่ากว่า 1,000 ชุด สันนิษฐานได้ว่า ในยุคสมัยหนึ่งแสนปีก่อน กวางป่าไต้หวันได้รับอิทธิพลจากแม่น้ำที่เป็นน้ำแข็งบนภูเขาสูงและแนวหิมะที่ตกลงมาสะสมจนกลายเป็นสิ่งที่ขวางกั้น ทำให้กวางป่าไต้หวันแบ่งออกเป็น 2 สายพันธุ์คือ พันธุ์โทโรโกะเสวี่ยป้า (Taroko and Shei-Pa national parks) และพันธุ์จงยางซันไม่ (the Central Mountain) ถือเป็นการค้นพบครั้งใหม่ที่สำคัญ และทำให้ชาวไต้หวันเข้าใจถึงความหลากหลายของสายพันธุ์กวางป่ามากยิ่งขึ้น

 

ความสมดุลด้านนิเวศวิทยา เศรษฐกิจ และการอนุรักษ์

เมื่อกล่าวถึงคำว่า อนุรักษ์ คุณหวังอิ่งกล่าวว่า 30 กว่าปีก่อน มีการตีความคำว่า Conservation เป็นการอนุรักษ์ไม่ใช่การคุ้มครอง เพราะสมัยนั้นสหรัฐอเมริกากำลังเผชิญสถานการณ์สัตว์ป่าใกล้สูญพันธุ์เช่นกัน ดังนั้นพวกเขาเริ่มต้นจากการคุ้มครอง เรียกว่า Preserve แล้วรอจนกระทั่งสัตว์มีจำนวนมากขึ้น จึงค่อยกลับมาใช้คำว่าอนุรักษ์ Conserve เขามองว่าความหมายของการอนุรักษ์ คือการคุ้มครองหลังจากที่มันสามารถตั้งครรภ์และขยายพันธุ์เป็นจำนวนมากๆ จากนั้นก็เริ่มใช้ประโยชน์ได้ คุณเหยียนซื่อชิง (顏士清) ยกตัวอย่างของกวางซีกาญี่ปุ่นว่า ประมาณ 100 กว่าปีก่อน กวางญี่ปุ่นสายพันธุ์นี้เคยมีชะตากรรมใกล้จะสูญพันธุ์เนื่องจากการล่าในปริมาณที่มากเกินไป ต่อมาจึงได้กำหนดมาตรการห้ามล่ากวางสายพันธุ์นี้ ไม่นานหลังจากการห้ามล่า กวางซีกาญี่ปุ่นต้องประสบกับศัตรูทางธรรมชาติอย่างสุนัขจิ้งจอก แต่เมื่อสุนัขจิ้งจอกถูกมนุษย์ล่าจนมีจำนวนลดลงจึงทำให้กวางซีกาญี่ปุ่นกลับมามีจำนวนเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเติบโตและสมบูรณ์เต็มที่ จึงได้เปิดให้ทำการล่าขึ้นอีกครั้ง ปัจจุบัน ที่เมืองฮอกไกโดจะเปิดให้ล่ากวางซีกาญี่ปุ่นจำนวน 80,000 ตัวต่อปี ซึ่งขณะนี้กวางซีกาญี่ปุ่นยังคงมีจำนวนมากเกินไปจนสร้างความเสียหายต่อเกษตรกรและพื้นที่ป่าอย่างมาก

ปัจจุบัน สถานการณ์ของกวางป่าไต้หวันใกล้เคียงกับญี่ปุ่นเมื่อ 50 ปีที่แล้ว คุณหวังอิ่งมองว่า การอนุรักษ์คุ้มครองสัตว์ให้มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น ด้านหนึ่งก็เพื่อการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ทำให้ประชาชนเข้าถึงและได้ใกล้ชิดกับสัตว์ ปลูกฝังให้ประชาชนดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมซึ่งเป็นที่อยู่อาศัยของกวางป่า และเข้าใจถึงการอนุรักษ์ระบบนิเวศโดยภาพรวม อีกด้านหนึ่งคือการกำหนดพื้นที่เฉพาะให้ชนเผ่าพื้นเมืองล่าสัตว์เพื่อรักษาปริมาณให้เหมาะสม ลดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นกับสภาพแวดล้อม อีกทั้งเป็นการให้เกียรติและช่วยอนุรักษ์ประเพณีและพิธีกรรมการล่าสัตว์แบบดั้งเดิมของชนพื้นเมือง ให้กวางป่าเป็นสะพานเชื่อมของระบบนิเวศ เศรษฐกิจ และการอนุรักษ์สืบไป  

Cuộc tìm kiếm chú nai Đài Loan

Bài viết‧Ivan Chen Ảnh‧Yen Shih-ching Biên dịch‧Lệ Phương

想像如果山上沒有動物,就算景色再秀麗,這座山等於就沒了靈魂。水鹿是台灣高山上最大型的草食獸,曾經因棲地破壞與濫捕,一度瀕臨滅絕。近年來由於保育有成,數量正不斷增加當中,但由於沒有天敵,隨之而來的問題也逐漸浮現。水鹿的出現,把人跟環境,尤其是高山環境緊密連結在一起,也是值得讓我們省思的指標性物種。


Quý vị thử tưởng tượng xem, nếu trên núi không có động vật thì cho dù phong cảnh xinh đẹp đến cỡ nào,ngọn núi này cũng giống như không có linh hồn mà thôi. Nai Đài Loan (hay còn gọi là nai Formosa) là loài động vật ăn cỏ lớn nhất ở vùng núi cao Đài Loan, có lần gần như tuyệt chủng bởi vì môi trường sinh sống bị phá hoại và bị săn bắt liên tục. Trong những năm gần đây, do công tác bảo tồn đã đạt được thành quả nhất định, số lượng nai Đài Loan tiếp tục gia tăng, nhưng vì không có kẻ thù tự nhiên cho nên dần dần xuất hiện một số vấn đề. Sự xuất hiện của nai Đài Loan đã khiến cho con người và môi trường, nhất là môi trường núi cao, có quan hệ chặt chẽ với nhau, cũng là loài động vật mang tính tiêu biểu đáng để cho chúng ta ngẫm nghĩ.

 

Giáo sư khoa Khoa học sự sống của trường đại học sư phạm Đài Loan ông Wang Ying (Vương Dĩnh), hồi nhỏ là đã rất hiếu kỳ đối với động vật và cũng rất thích leo núi. Yen Shih-ching, nghiên cứu viên sau tiến sĩ khoa chăn nuôi thú y trường đại học quốc gia Đài Loan rất yêu thích các loài động vật lớn. Một người là chuyên gia, có kinh nghiệm nghiên cứu động vật hoang dã trong mấy chục năm, người kia là nghiên cứu viên trẻ tuổi, trong quá trình nghiên cứu nai Đài Loan, đã nếm nhiều cay đắng, cảm động, và cũng đã gánh vác trách nhiệm nặng nề trong mặt bảo tồn.

 

Sự ra đời của Đạo luật bảo tồn động vật hoang dã

Vào đầu năm 1980, Đài Loan bắt đầu phát triển kinh tế, dần dần có khả năng quan tâm đến vấn đề bảo tồn động vật hoang dã. Wang Ying kể lại tình hình bảo tồn của Đài Loan trước đó : “Năm 1984, sự thành lập công viên quốc gia Kenting là một cột mốc quan trọng, cuối cùng thì chúng ta cũng đã có cơ quan và địa điểm chính thức để bảo tồn động vật hoang dã của Đài Loan”. Ngoài ra, năm 1989, Wang Ying còn tham gia cuộc họp triển khai dự thảo “Luật bảo tồn động vật hoang dã”, trong khoảng thời gian đó nhằm vào lúc cả thế giới đang thảo luận rộng rãi về Công ước đa dạng sinh học thế giới, cộng đồng quốc tế đang dần dần coi trọng nguồn tài nguyên của động vật hoang dã và quan ngại cư dân địa phương, nhất là quyền lợi và trí tuệ truyền thống của dân tộc thiểu số.

Sau khi “Luật bảo tồn động vật hoang dã” được thực thi, liền bắt đầu thảo luận các loài động vật nào đang phải đối mặt với tuyệt chủng, cần được quan ngại. Vào thời điểm đó, động vật ăn cỏ lớn nhất của Đài Loan là nai Đài Loan, có số lượng rất khan hiếm, đã thu hút sự chú ý của Wang Ying, lúc đó ông đang nghiên cứu động vật hoang dã.

 

Nai Đài Loan hoang dã hầu như sắp tuyệt chủng

Hồi đó, ngành chăn nuôi hy vọng các loài động vật hoang dã có thể đến trại chăn nuôi sinh sản, vì có nhu cầu này, cho nên thường có dân tộc thiểu số đi bắt nai Đài Loan bán cho trang trại chăn nuôi nai, “Lúc đó một con nai lớn nhiều khi có thể bán với một số tiền nhiều hơn lương một năm của nhiều người”. Wang Ying nói. Vì săn bắt quá mức và nơi ở bị phá hoại cho nên đã khiến cho số lượng nai Đài Loan giảm đi một cách nhanh chóng.

Ngoài ra, vào năm 1986-1987, đội nghiên cứu do Wang Ying dẫn đầu, đã điều tra thăm dò về việc sử dụng các nguồn động vật hoang dã trên toàn quốc, phát hiện số lượng nai Đài Loan được nhà hàng trên núi sử dụng là rất ít, thêm vào đó, vào khoảng thời gian năm 1989-1990, trại chăn nuôi nai bùng phát nhiễm bệnh lao, khiến cho nai Đài Loan hoang dã vốn đã hiếm nay càng hiếm hơn. Wang Ying kể lại tình hình lúc bấy giờ : “Hoẵng có thể có hàng chục ngàn con, nhưng nai Đài Loan thì chỉ có khoảng vài trăm con. Một khi số lượng bị ép thật thấp, muốn khôi phục không phải là việc dễ dàng.

 

Cột mốc quan trọng trong việc nghiên cứu, theo dõi nai Đài Loan

Yen Shih-ching nhớ lại cảnh lần đầu tiên săn bắt nai Đài Loan. “Lần đầu tiên bắt nai Đài Loan, mọi thứ đều rất lạ lẫm, nhưng chúng tôi có mời hai người dân tộc thiểu số hướng dẫn chúng tôi”. Yen Shih-ching nói. Lúc đó vác hai cái lưới nặng gần 20kg , ngày đầu tiên gặp phải trời mưa “Lưới càng vác càng nặng....”, một trong hai người dân tộc thiểu số phàn nàn với Yen Shih-ching rằng, trọng lượng của lưới, cộng thêm nước mưa, chỉ cần đi bộ thôi cũng đủ mệt rồi. Đi suốt hai ngày, đến khu cắm trại ở núi đá có ao hồ mang tên Dấu chấm than, là địa hình của một thung lũng nhỏ. Sau khi quấn lưới xung quanh xong, quy định đàn ông con trai đều phải đi tiểu ở đây, vì nước tiểu của con người có thể thu hút nai Đài Loan đến gần.

Ban ngày diễn tập, khi nai Đài Loan xuất hiện ở gần khu vực này hoặc ở giữa lưới, phải làm thế nào để đuổi nai vào trong lưới, lều trại cách lưới khoảng 20m, khi mọi việc đã chuẩn bị sẵn sàng thì chỉ cần đợi nai Đài Loan tự chui vào vòng lưới. Tuy là mùa hè, nhưng khí hậu ở trên núi vẫn rất lạnh, đột nhiên, bên ngoài truyền đến tiếng nói : “Nhanh lên, chuẩn bị thiết bị gây tê”. Yen Shih-ching cùng với một đồng nghiệp từ hai bên chạy ra ngoài, vừa la hét vừa bật đèn, để cho nai chạy trở lại, như vậy sẽ đụng vào lưới.

Quấn lưới lại, người bên cạnh đè chặt lưới, tiếp đó nhân viên thú y lập tức gây tê, đợi mười mấy phút, sau khi thuốc mê có hiệu lực mới gỡ lưới ra. Lúc này, nhóm mấy người săn bắt nai trẻ tuổi, vạm vỡ cùng chạy đến, một người phụ trách cột chặt chân sau, một người phụ trách chân trước, một người phụ trách cái đầu, sừng nai cũng sẽ bị lưới quấn lại để tránh làm tổn thương con người. Tiếp đó là treo lên để cân nặng, nhân viên thú y lấy máu, lấy ký sinh trùng  ngoài cơ thể và đo chiều cao của vai, chiều dài cơ thể và chu vi cổ, tròng vào vòng cổ vô tuyến v.v...., sau khi hoàn thành các công việc này, nhân viên thú y mới tiêm thuốc giải thuốc mê và thả ngay tại chỗ. Đó là ngày 15-7-2009, đội nghiên cứu do Wang Ying và Yen Shih-ching dẫn đầu, lần đầu tiên  thành công bắt được nai Đài Loan và đeo vòng cổ, được xưng là cột mốc quan trọng trong việc nghiên cứu, theo dõi nai Đài Loan.

 

Có rất nhiều tình huống xảy ra khi nghiên cứu trên núi

Nghiên cứu dĩ  nhiên không phải lần nào cũng suôn sẻ, có một hôm vào buổi tối, bỗng nhiên mưa lớn, nơi dựng lều vừa vặn là thung lũng, hai bên là sườn đồi, bẫy bắt nai nằm ở bên cạnh. Yen Shih-ching ngủ một lát sau đó đứng dậy đi uống nước, ông phát hiện dưới lều rất mềm cho nên vội vàng mở lều ra xem, chết rồi, giày dép, ly inox và nồi đều nổi trên mặt nước. Sau khi kêu mọi người thức dậy, dọn đồ lên chỗ cao hơn, ông nghĩ trong bụng, có lẽ mọi việc đã ổn. Ngủ 1, 2 tiếng sau lại bị ngập, suốt đêm cứ dọn lui dọn tới rất nhiều lần. Bên ngoài mưa vẫn nặng hạt, trong lều mọi người đều mặc áo mưa, toàn thân ướt đẫm, ngoài lều trại còn có một đàn nai giống như đang xem kịch, nhìn nhóm người dọn tới dọn lui, trải qua suốt một đêm như vậy.

Ngoài tình huống bất ngờ này, cũng xảy ra một vài việc rất thú vị. Vì tính tình của mỗi một con nai Đài Loan đều không giống nhau, để tiện xưng hô, đội nghiên cứu đã đặt tên cho các con nai. Chẳng hạn như Yen Shih-ching đặt tên cho một trong những con nai đó là “Anh chàng hiếu kỳ”, nó là một con nai rất lớn, hoàn toàn không sợ người. Trong thời gian nghiên cứu, nó cứ lượn qua lượn lại tại nơi cắm trại, cho dù bị bắt và đeo vòng cổ, nhưng cách một ngày sau nó lại đến trang trại để xem nhân viên nghiên cứu đang làm gì. Một con khác tên là “Anh chàng láu lỉnh”, nó lần nào cũng vào trong lưới để ăn đồ ăn ngon, chỉ cần ở khu cắm trại có tiếng động là lập tức bỏ chạy, nhưng cách không bao lâu lại quay về, liên tục nhiều lần như vậy khiến cho nhân viên nghiên cứu mệt nhừ cả người. Sau đó anh chàng láu lỉnh bị vướng vào lưới, nó kéo cả lưới chạy luôn, không thấy bóng dáng đâu cả, nhân viên nghiên cứu ra sức tìm kiếm nhưng vẫn không tìm thấy, cách một ngày sau nó lại xuất hiện.

 

Dần dần xuất hiện những nỗi lo về môi trường

Trong những năm gần đây,với sự thành công trong công tác bảo tồn nai Đài Loan, số lượng nai đã gia tăng, trước tình hình không có kẻ thù tự nhiên, tác động tiêu cực đến lâm nghiệp dần dần hiện rõ, nhất là cây lá kim ở vùng cao, hiện nay, trường hợp cây chết quy mô lớn xảy ra trong rừng, đa phần là xảy ra ở rừng cây Linh sam hoặc rừng cây Thiết sam, ở Công viên rừng quốc gia Ngọc Sơn nghiêm trọng nhất.

Đội nghiên cứu của Phó giáo sư Sở nghiên cứu bảo tồn động vật hoang dã thuộc trường đại học khoa học công nghệ Bình Đông Weng Guo-jing (Ông Quốc Tinh), căn cứ theo các bằng chứng nghiên cứu hiện nay chỉ ra, trong vài khu vực mẫu của công viên rừng quốc gia Ngọc Sơn, tỉ lệ ký sinh trùng trong chất bài tiết của nai Đài Loan cao hơn các khu vực khác. Sau khi kiểm nghiệm vỏ cây và hàm lượng tanin cô đặc trong mũi tên săn bắt nai Đài Loan ở khắp nơi, phát hiện, hàm lượng tanin cô đặc trong các loại vỏ cây khác nhau sẽ khác nhau, nhưng trong mũi tên tre hoàn toàn không có kiểm nghiệm ra được, và hàm lượng tanin cô đặc có thể giúp diệt ký sinh trùng trong đường tiêu hóa, vì vậy, có thể là do yếu tố sức khỏe, khiến cho các con nai phải ăn vỏ cây. Nhưng hiện nay, nghiên cứu vẫn đang được tiến hành, đợi sau khi tất cả các thử nghiệm tiếp theo được hoàn thành, mới có thể xác nhận “Giả thuyết tự chữa trị” có thành lập hay không.

Ngoài những lo lắng tiêu cực, cũng có những kết quả nghiên cứu tích cực, trưởng phòng bảo tồn thuộc Ban quản lý công viên quốc gia Taroko (Thái Lỗ Cát) Tôn Lệ Châu cho hay, ban đầu nghiên cứu nai Đài Loan chủ yếu là muốn tìm hiểu những thông tin sinh thái về nai Đài Loan trong khu công viên quốc gia Taroko. Sau 4 năm theo dõi, chỉnh hợp các khu vực, chiết xuất hơn ngàn mẫu gen chất bài tiết của nai Đài Loan, suy đoán ra rằng, các con nai Đài Loan vì bị ảnh hưởng của sông băng núi cao và hàng rào đường tuyết của 100.000 năm trước, nai Đài Loan có thể chia thành hai nhóm lớn, đó là “Shei-pa Taroko” và “Dãy núi Trung Ương”, đây là một phát hiện rất quan trọng, cũng khiến cho người dân Đài Loan có thể hiểu thêm về gia tộc nai Đài Loan.

 

Sinh thái, kinh tế và sự cân bằng bảo tồn

Đối với 2 chữ “Bảo tồn”, Wang Jing cho biết : “Hơn 30 năm trước, tôi dịch chữ Conservation thành bảo tồn chứ không phải bảo vệ, vì lúc đó Mỹ cũng trải qua tình trạng động vật sắp tuyệt chủng, vì vậy họ bắt đầu bảo vệ, gọi là Preserve, đợi đến khi động vật trở nên nhiều hơn rồi mới sửa thành Conserve”. Ông cho rằng, ý nghĩa của bảo tồn là phải bảo vệ để cho động vật có thể nuôi nấng, sau khi nuôi dưỡng được nhiều rồi thì phải tận dụng. Còn Yen Shih-ching thì nêu ví dụ về hươu sao Nhật Bản, cách đây hơn 100 năm, hươu sao Nhật Bản phải đối mặt với tuyệt chủng, vì lúc đó bị săn bắn rất nhiều, sau đó vì số lượng hươu sao ít đi nên bị cấm săn bắn. Cấm săn bắn không bao lâu, kẻ thù tự nhiên của hươu sao là sói Nhật Bản cũng vì bị săn bắn quá nhiều nên tuyệt chủng. Tiếp đó, hươu sao càng ngày càng nhiều, tăng trưởng theo cấp số nhân cho nên sau đó Nhật Bản lại mở cửa cho săn bắn, bây giờ ở Hokkaido, mỗi năm phải săn bắn 80.000 con hươu sao, nhưng số lượng hươu vẫn còn rất nhiều, gây thiệt hại rất lớn cho lâm nghiệp và nông nghiệp.

Hiện giờ, tình hình nai Đài Loan cũng gần như Nhật Bản của 50 năm trước. Wang Ying cho rằng, với sự tăng cao của số lượng các loài động vật bảo tồn, một mặt có thể sử dụng làm sinh thái du lịch, để cho người dân tiếp cận với động vật bảo tồn, ngắm động vật bảo tồn, qua đó bồi dưỡng sự yêu quý môi trường sống của nai Đài Loan và sự nhận thức đối với việc bảo tồn sinh thái. Mặt khác, mở cửa cho một số khu vực cụ thể để cho dân tộc thiểu số đến săn bắt, làm như vậy có thể duy trì số lượng và giảm thấp sự tổn hại đối với môi trường, vừa có thể đáp ứng nhu cầu tế lễ săn bắt truyền thống của dân tộc thiểu số và lòng tự trọng săn bắn của họ, để duy trì kỹ thuật và kế thừa hệ thống săn bắn, để cho nai Đài Loan trở thành chiếc cầu nối liên kết sinh thái, kinh tế và bảo tồn.  

X 使用【台灣光華雜誌】APP!
更快速更方便!